A música e o Rexurdimento

A relación entre música e literatura foi sempre moi estreita, sobre todo durante o Romanticismo (s. XIX). No Rexurdimento galego tamén temos exemplos desta relación. Un dos poetas máis populares deste período foi sen dúbida Curros Enríquez e esa comuñón entre público e poeta queda perfectamente reflectida na fama que acadou unha das súas primeiras composicións: Cántiga (máis coñecida como Unha noite na eira do trigo). Existen múltiples versións musicadas deste texto que conta a historia dun amor truncado pola emigración.

Neste programa da TVG podedes descubrir máis sobre a historia desta canción, así como escoitar distintas versións.

Unha das versións máis populares do poema de Curros foi a reinterpretación pop dos Tamara, que atoparedes no seguinte vídeo:

Falando de música e Rexurdimento, non podía faltar Rosalía. Aquí tedes outro episodio de No bico un cantar, esta vez dedicado ao poema Adiós ríos, adiós fontes de Rosalía de Castro. Como podedes ver, este tema tamén xira en torno á emigración, un dos principais problemas sociais que padeceu Galicia no século XIX. Ao mesmo tempo, tamén hai referencias á explotación e á falta de terras propias para traballar por parte dos labregos (lembrade que neste tempo Galicia aínda sufría o réxime dos foros).

Para rematar imos escoitar unha versión moi peculiar do poema Que ten o mozo? (tamén incluído en Cantares Gallegos) interpretado por Leo i arremecághona. Neste caso, a melodía foi tomada doutra canción. Pois como ben dice Leo, Rosalía foi unha das primeiras en comparar as condicións que padecían os escravos negros coas que tiñan que soportar os labregos galegos: Castellanos de Castilla, tratade ben ós galegos; cando van, van como rosas; cando vén, vén como negros.

Un poema do Rexurdimento

Como xa comentamos hoxe na aula, tanto o vindeiro martes 28 como xoves 30, teredes que presentar un poema dun dos tres autores do Rexurdimento vistos na aula: Rosalía, Curros ou Pondal. Aquí podedes consultar a teoría e as escolmas coas que traballamos na clase.

Lembrade ademais, que haberá que seguir un esquema semellante a este para explicar nunha presentación (Prezi ou PowerPoint) o poema escollido: autor, obra, data, contexto histórico-social (a emigración, os foros…), así como analizar o vocabulario, o tema e os recursos literarios que aparecen nel. Finalmente, haberá que explicar o motivo por que vos gusta ese poema e por que o escollestes.

Para atopar ideas, ademais de acudir á biblioteca, nestas ligazón podedes consultar algunhas das obras máis destacadas deste período:

1. Queixume dos pinos de Eduardo Pondal

2. Cantares gallegos e Follas novas de Rosalía de Castro

comentario_texto

Peaxes

Aquí tedes a unidade didáctica para a lectura deste semestre, Peaxes de Santiago Lopo. Lembrade que a data límite para entregar o traballo é o 20 de xaneiro e que únicamente haberá que enviarmo por correo á miña dirección en formato pdf 

Preme aquí para consultar a unidade en máis detalle.

Este home que cobra na peaxe parece máis contento có noso protagonista

O Rexurdimento

O Rexurdimento é un movemento cultural, especialmente literario, iniciado na segunda metade do século XIX en Galicia que tiña por obxectivo dignificar a lingua galega e recuperar o seu uso no eido da escrita tralos Sécuros Escuros.

Trátase dun movemento fundamentalmente poético, xa que este foi o xénero literario máis cultivado.

Neste movemento destacan especialmente tres autores: Rosalía de Castro, Eduardo Pondal e Curros Enríquez.

Aquí tedes a presentación sobre a que levamos traballando este semestre: O Rexurdimento

E aquí podedes consultar textos de cada un dos autores:

  1. Escolma poética de Rosalía de Castro
  2. Escolma poética de Eduardo Pondal
  3. Escolma poética de Curros Enríquez 

 

Os séculos escuros

Denomínanse Séculos escuros aos séculos XV, XVI e XVII, durante os que a literatura galega entra nun período de decadencia e a lingua vai perdendo poder nos ámbitos oficiais.

Tiñamos pendente subir aquí a presentación sobre este período, na que tamén podedes atopar información sobre as diferenzas entre o galego e o portugués, a diglosia, Frei Martín Sarmiento ou o galego exterior.

Preme aquí para descargar a presentación: Os séculos escuros

As cantigas de escarnio e maldicir

Tras as cantigas de amigo e as cantigas de amor, as cantigas de escarnio e maldicir son o terceiro grande grupo da lírica medieval galego-portuguesa.

Neste grupo adoitan incluírse composicións moi variadas que teñen como nexo común unha intención satírica ou paródica.

A través delas podemos coñecer os hábitos da sociedade da época e léxico relacionado cos ámbitos máis básicos da vida: roupa, partes do corpo, profesións…

Dentro desta categoría podemos distinguir distintos grupos, pero o máis común no corpus galego-portugués é o da sátira social, de tipos e costumes, no que se critican profesións, defectos físicos ou a luxuria dalgúns membros da sociedae.

En canto aos recursos, estas cantigas destacan polo emprego da ironía, os disfemismos e ás referencias de carácter sexual.

Preme nas ligazóns para descargar a presentación  do tema, a escolma de textos relacionados e unha nova que trata sobre o centenario do Pergamiño Vindel, un documento único que contén a notación musical de distintas cantigas profanas.

Biblioteca Pierpont Morgan (Nova Iorque), onde se atopa o manuscrito orixinal do pergamiño Vindel

Presentación sobre cantigas de escarnio e maldicir 

Escolma de cantigas de escarnio e maldicir

Centenario do Pergamiño Vindel

 

As cantigas de amor

Se xa sabemos distinguir entre unha alborada, unha bailada ou unha mariña, agora é a quenda das cantigas de amor. Se as cantigas de amigo eran composicións postas en boca dunha muller que se laiaba pola ausencia do seu amigo ou namorado, neste tipo de cantigas a voz poética recae sobre un home que na maioría dos casos se queixa polo amor non correspondido do seu señor (senhor) ou dama. Para saber máis sobre as características das cantigas de amor, preme nesta presentación.

Deixo aquí unha escolma de cantigas e distintos exercicios para traballar sobre este tema.

 

Tradución de poemas

Con motivo da celebración do Día do Libro o 23 de abril, estivemos traducindo nas aulas de Galego IV  e Galego VI dous poemas que se repartirán ese día pola rúa: un de Manuel Rivas (A leiteira) e outro de Yolanda Castaño (Mazás do xardín de Tolstoi).

Aquí podedes ver as dúas versións e mailos textos orixinais:

Leiteira_Mlijekarica e Yolanda Castaño_Jabuke iz Tolstojevog vrta

O cadro de Johannes Vermeer que serve de inspiración a Manuel Rivas

A praia de Jurmala (Letonia), onde Yolanda Castaño síntese como na casa

 

 

As cantigas de amigo

A pesar de que xa tedes outras presentacións máis completas sobre o tema, deixo aquí este documeto complementario sobre as cantigas de amigo, que recolle a información máis básica dun xeito esquematizado: emisor, tipos, personaxes, temas, símbolos…

Tamén subo unha pequena presentación cos subxéneros máis comúns (mariñas, bailadas, de romaría, alboradas), os recursos formais máis habituais: refráns, paralelismos, leixapréns… e unha pequena escolma de cantigas de amigo.

Aquí deixo tamén o documento coa cantiga de Nuno Fernandes Torneol (Levad’, amigo que dormide’las manhanas frías) que presenta unhas características moi especiais.